મજા મજા છે...!

કેમ છો દોસ્તો ?

હમણાં ઘણાં સમય પછી ડાંગ વિશે વાત કરવાની તક ઊભી થઇ.

હવે વરસાદ પડી ગયો છે આ વર્ષનો. હવે વધારે પડવાની આશા અહીંના લોકોમાં નથી. જોકે જાણકારો કહે છે કે હજી નવરાત્રી પહેલા કે પછી એક રાઉન્ડ બાકી છે. એ ધોધમાર પડશે ને ડાંગમાં જે કંઇ થોડી સુસ્તી આવી છે એને પાછી હણી લેશે.

નદીઓમાં પાણી વહી રહ્યાં છે. જો કે, આરંભનો ઉછાળ થોડો ઓછો થયો છે. નદીમાં પાણીની લાલાશ પણ ઘટી છે. સ્થાનિક નિવાસીઓએ જે જગ્યા મળી ત્યાં થોડું ઘણું વાવેતર કર્યું છે એ હવે લ્હેરાવા લાગ્યું છે. ખાસ કરીને નાગલી, જુવાર અને મકાઇના પાક લહેરાઇ રહ્યાં છે. ઘાસ પણ ખાસ્સુ આકર્ષણ ઊભું કરી રહ્યું છે. જીણી જીણી અજીબ એવી જીવાંતોનો પાર નથી. રાત્રે એમનો કલશોર સાંભળવાનો એક અનેરો લ્હાવો હું આજ કાલ લઇ રહ્યો છું.

રાત્રે ચિત્કારીને બોલતાં અજાણ્યાં જ જીવડાના અવાજથી વાતાવરણ ડરામણું થઇ જાય છે. જંગલોમાંથી ઊઠતા અવનવા ને પહેલા નહીં સાંભળેલા અવાજો આ ટેકરીઓની વચ્ચે પડઘાય છે. આ પડછંદાઓ નિદ્રાધિન માણસને તો વિશેષ નથી સ્પર્શતા પણ જો એને જાગીને જાણીએ, માણીએ તો એનું એક નવું જ રુપ આપણી સામે આવે છે. એનું વર્ણન કરવું શક્ય નથી.

માનવ જીવન એવું ને એવું જ સુસ્તીસભર, અલસગતિએ ચાલી રહ્યું છે. અહીં ખાસ કંઇ બનાવો બનતા નથી અને જે બને એ અહીંના અફાટ વિસ્તારમાં ક્યાં લોપ પામે છે એનો ય ખ્યાલ આવતો નથી.

બસ મજા મજા છે.

Naresh Shukla

નવાપુરના રસ્તે...

હલ્લો દોસ્તો,
ડાંગના ચોમાસાના આરંભની તસ્વીરો તમે જોઇ. હવે તો ચોમાસુ એના મધ્યભાગમાં છે ત્યારે ડાંગમાં અત્યાર સુધીમાં 60-70 ઇંચ વરસાદ પડી ગયો છે. બધાં જળાશયો બરાબરના ભરાઇ ચૂક્યાં છે. જો કે, સરેરાશની રીતે જૂઓ તો હજી અડધો વરસાદ પણ નથી પડ્યો. પણ મેં લગાતાર 18 દિવસ સુધી ચાલેલો વરસાદ અહીં જોયો. આખો દિવસ બસ વરસ્યા કરે..! ઘડીમાં અતિશય ધોધરુપે તો ઘડીમાં ઝરમરઝરમર થતો. આહવાના મકાનો વાદળોમાં ગરકાવ છે. ખીણો ઊપર નજર નાંખીએ તો કશુ દેખાય નહીં કેમ કે, વાદળાઓથી આખી ખીણ ભરાઇ ગઇ હોય ! વિનેશ અંતાણીના નિબંધો યાદ આવી ગયા.! એમણે શીર્ષક આપ્યું છે ધૂન્ધભરી ખીણ.. અહીં અત્યારે સતત એ માણવા મળે છે.
આખુંય જંગલ અત્યારે હરિયાળું બની ગયું છે. પર્વતોમાંથી નિતરે છે પાણી, ઝરણાંઓ રુપે ખળ ખળ વહેતું નદીઓમાં મળે છે. નદીઓ પૂર યૌવનમાં વહી રહી છે. સપાટ ભૂમિ પર જો આટલો વરસાદ હોય તો ઘરની બહાર પગ મુકવો ય ભારે થઇ પડે પણ અહીં એવું નથી. અહીં તો રુટિન મુજબ બધાં વ્યવહારો ચાલું છે. કેમકે, સૌ ટેવાયેલા છે ભારે વરસાદથી.. વળી પાણી આ ઢોળાવોમાં ટકતું નથી. વહી જાય છે તરત જ એના પિયર એવા સમુદ્ર તરફ..!
ગયા સપ્તાહમાં ભારે વરસાદ ચાલુ હતો ત્યારે નક્કી કર્યું કે, અત્યારે ગીરા ધોધ જોવા જઇએ..
આ નિર્ણય અમને જીવનભર યાદ રહી જશે..! ગીરાધોધનો વિશાળ પટ પાણીના કેવા મોટા ફ્લો સાથે વહેતો હતો ને જે નાદ જન્મતો હતો એ અકલ્પનિય છે. એના વિશે વર્ણન કરવું અશક્ય છે એટલે તસ્વીરો જ એ કામ કરી શકેશે તેમ માનીને વધું કામ તસ્વીરોને જ સોંપું છું.
આખોય રસ્તો અદ્ ભુત એવું કમનિય રુપ ધરી બેઠો છે. અહીંના સ્થાનિક લોકો આ વરસાદમાં ખુશ છે, કેમકે હવે ભાત (ડાંગર)ની રોપણી થઇ શકશે. ઠેર ઠેર ઉલ્લાસ નજરે પડે છે. એવામાં નાગપંચમી અહીંનો વિશિષ્ટ તહેવાર અત્યારે ઉજવાઇ રહ્યો છે. નાગપંચમીના રોજ અહીંના ભોપાઓ દ્વારા નાગદેવતાને મરઘીનું ઇંડું ફોડીને પીવડાવવાની વિધિ કરે છે. નવા નવા બનનાર ભોપા(ભૂવા)ઓને દિક્ષિત કરવાની વિધિઓ ચાલે છે. છેક દિવાળી સુધી ચાલનારી વિધિઓની આ શરુઆતનો દિવસ. સદીઓથી ચાલી આવતી આ પંરંપરા હજી પણ એટલી જ શ્રદ્ધાથી ચાલે છે..!
અહીંના મુખ્ય દેવતાઓ છે પર્વતદેવ, કણસ્યાદેવી(કાનેસરી દેવી-કૂંપળ),પાનદેવ, નાગદેવ,વાઘદેવ અને હનુમાન તથા મહાદેવ. જંગલોમાં, પર્વતો ઉપર એમના સ્થાનકો છે. સૌરાષ્ટ્રમાં પાળિયાઓ ઊભા કરાય છે તે પ્રકારે પથ્થરોને કોતરી, રંગીને આ દેવોના સ્થાનકો ઊભા કરવામાં આવ્યાં છે. પરંપરાગત ભારતીય મંદિરો તો હવે ક્યાંક ક્યાંક મોટા ગામ કે બે જે શહેર કહી શકાય ત્યાં જ છે બાકી, વનવાસીઓના દેવો ખરા અર્થમાં વનવાસી છે..! અને વનજીવન સાથે સંકળાયેલી કથાઓનો આગવો વૈભવ ધરાવે છે આ દંડકારણ્ય.

ચાલો થોડું વધારે જોઇએ..

આગળ જોઇ એ તસ્વિરો પછી ડાંગમાં ઘણું બદલાઇ ગયું. હવે ભરપૂર વરસાદ પછીનું ડાંગ...http://picasaweb.google.com/shuklanrs72

The Dangs

(click here for more picture)

ગુજરાતની દક્ષિણ-પૂર્વે આવેલો ડાંગ જિલ્લો એક આગવી સંસ્કૃતિ અને સૌંદર્ય ધરાવતો પ્રદેશ છે. આજના અત્યાધુનિક થતાં જતાં જગતમાં હજીએ ત્યાં પ્રાગ-ઐતિહાસિક અનુભવો સાંપડે, એવું જંગલ, પશુ-પક્ષીઓ અને પર્વતમાળાથી શોભતો આ પ્રદેશ જો જૂઓ તો પહેલી જ નજરે પ્રેમમાં પડી જાવ એવો છે. અહીંનું પ્રાકૃતિક સૌંદર્ય અદ્ ભુત છે. ખાસ કરીને જૂન માસથી શરુ કરીને ઓકટોબર-નવેમ્બર સુધીના સમયગાળામાં અહીંની વનશ્રી એની સોળેકળાએ હોય છે. અહીં થોડી વધારે માનવવસ્તી અને રહેવાલાયક શહેરોમાં સૌથી પહેલું આવે ગુજરાતનું એક માત્ર હવા ખાવાનું સ્થળ સાપુતારા. ત્યાં મ્યુઝિયમ, બોટિંગ, રાઇડિંગ, રોપ-વે અને ઉત્તમ હોટેલોની વ્યવસ્થા છે. ત્યાં તમે આધુનિક એવી તમામ સગવડો મેળવી શકો ને સાથોસાથ મેળવો પ્રાકૃતિક માહોલ. ત્યાં રહીને ડાંગના મુખ્ય ધોધ, જંગલો, પર્વતો અને વાંસવનમાં ઘૂમવાનો આનંદ સરળતાથી મેળવી શકો.

આ પછીનું સ્થળ છે જિલ્લા મથક આહવા. અંગ્રેજોએ વસાવેલ આહવામાં ખાસ તો સરકારી કચેરીઓ, અને એની આસુશંગિક વસાહતો છે. રહેવા માટે અને સરકારી વાહન વ્યવહાર મેળવવા માટે પણ આ સ્થળ સુગમ પડે. અહીંથી ડાંગના મહત્વના સ્થળો જે ભરપૂર વનરાજિઓ અને પર્વતોથી ઘેરાયેલા છે તે જોવા માટે કલાક-બે કલાકના અંતરે એટલે કે 60-70 કિ.મી.ના અંતરે મેળવી શકો.
આ ઉપરાંત હાઇ-વે પર સ્થિત એવું વઘઇ પણ મહત્વનું ગામ ગણી શકો. ત્યાં નેચર પાર્ક, ગીરા ધોધ અને બોટનિકલ ગાર્ડન આવેલા છે.

આ થઇ અહીં આવીને ફરવા ઇચ્છતા લોકો માટેની વાત.

હવે થોડી ડાંગ વિશેની સામાન્ય વિગતો આપું છું.

રામાયણ અને મહાભારતમાં દંડકારણ્યના ઉલ્લેખો છે. સીતાજીની શોધમાં નીકળેલા રામ-લક્ષ્મણને આ જ દંડકારણ્યમાં શબરીનો ભેટો થયેલો. મહાભારતની દાંગવાખ્યાનની કથા જાણીતી છે. અહીં પાંડવગુફાઓ આજે પણ ઊભી છે તમારા આવવાની રાહ જોતી. સહાદ્રિની આ પર્વતમાળાઓ આજેય એના પેટાળમાં કેટલીએ કથાઓ, પ્રસંગો અને વનશ્રી સાચવીને બેઠી છે. આ પ્રદેશમાં પૂર્ણા, ખાપરી, ગીરા અને અંબિકા જેવી મોટી અને અઢળક કહી શકો એટલી નાની નાની નદીઓ વહે છે. ડાંગનું કુલ ક્ષેત્રફળ છે 1768 કિલોમિટર અને 311 જેટલા ગામો છે. એ દરિયાની સપાટીથી 4321 ફૂટની ઊંચાઇ ધરાવે છે. ખાસ કરીને મધ્ય અને પશ્ચિમ વિસ્તારમાં ગાઢ જંગલો આવેલા છે. ઇમારતી લાકડું અને વાંસ મુખ્ય છે. એની આ સાગ અને વાંસની સમૃદ્ધિના કારણે જ એ અંગ્રેજોની નજરે ચડ્યો ને અહીંના પાંચ જેટલાં રાજવીઓ પાસેથી ભાડાપટ્ટે જમીન લઇ તેમણે ડાંગમાં સડક અને વઘઇ સુધી નાની લાઇનની ટ્રેન પટરી તૈયાર કરી હતી. 1818માં સૌ પહેલીવાર અહીં અંગ્રેજો આવે છે ને પચાસેક વર્ષમાં વહિવટ-વ્યવહારો શરુ થયા હોવાના આધારો મળે છે.

ગાઢવી,આમલા,દર્ભાવતી, વાસુરણા, પિંપરી, શિવબારી, ચીંચલી,-ગાદડ,અવયર, પીંપળાઇ દેવી, વાડિયા વન, પળસ-વિહિર, બિલબારી,ઝરી, ગારખડી જેવાં નાનાં મોટાં રાજ્યો હતા. આ બધાનો સમુહ એટલે ડાંગ. આજે પણ આમાંના ચાર રાજાઓ અને અગિયાર નાયકોને આઝાદી પછીના વર્ષોથી સાલિયાણારુપ પોલિટિકલ પેન્શન આપવામાં આવે છે. હોળીના પર્વ ઉપર ડાંગ-દરબાર યોજવામાં આવે છે. એ ઉત્સવનો માહોલ પણ માણવાલાયક પ્રસંગ છે.

અહીંના ઉત્સવો, ધાર્મિક પરંપરાઓ અને રીત-રિવાજો સ્વભાવિક જ જૂદાં અને નિરાળાં છે. એની વિગતે વાત હવે પછી કરતો રહીશ. આ કોઇ સંશોધન નથી. જાત અનુભવે મળેલી માહિતીઓ છે. ડાંગના જંગલો ખૂંદીને મેળવેલી તસ્વીરો અને માહિતીઓ અહીં મુકવાનો પ્રયાસ છે. હજી તો પાશેરામાં પહેલી પૂણી – જેવી વાત છે. અહીંની વિવિધ બોલીઓ, આદિવાસી લોકોની વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ, અહીંના લોકનજરથી બચેલા પ્રાકૃતિક સ્થળો, પશુ-પંખીઓ, વન્ય-જીવો, અજાયબ સૃષ્ટિનો ભાસ કરાવતાં નિશાચર જીવ-જંતુઓ- ખાસ તો નાનાં આગીયાઓની સૃષ્ટિ નિરાળી અને મનમોહક છે. આ બ્લોગ પર એની તસ્વીરો અને માહિતી મુકવાનો પ્રયાસ છે. આશા રાખીએ છીએ કે અન્ય પ્રકૃતિ પ્રેમીઓ, ડાંગના પ્રેમમાં પડેલા લોકો પણ માહિતીઓ, તસ્વીરો મોકલશે. જેથી ડાંગ વિશેની જાણકારીને વધુ સઘન બનાવી શકીએ, વધારે સમૃદ્ધિને જાણી અને માણી શકીએ.

આવો હાથ મિલાવીએ..

Naresh Shukla

About the Blog

Dangs is the district in Gujarat State in India. Ahwa is its capital. 99% of the total population belongs to tribal community. The district is the most backward in the State. Its population hardly touch the number 2,00,000.
We, here in this blog, have planned to put some picture with relavent explanation about the picture. We want to put the real 'Dangs' before the international viewers. Though the district is considered as the poorest in economic sense, we want to show how wealthy it is in its natural beauty ! !